Suikerbieten maken plaats voor wijndruiven

(Dit artikel verscheen eerder in het magazine Platteland)

Wijnhoeve De Colonjes in Gelderland

Lange tijd was de productie van Nederlandse wijn voorbehouden aan een handjevol doorzetters op gunstige locaties in Zuid-Nederland. En dan nog moest het weer hard meewerken. Nieuwe, vroegrijpende druivenrassen hebben hierin verandering gebracht. Er is meer polderwijn dan ooit en hij wordt steeds lekkerder.

Nederland is eigenlijk te koud en te vochtig voor wijndruiven. Tot voor kort waren er maar een paar plekjes in ons kikkerlandje waar de druiven rijp genoeg konden worden om lekkere wijn te maken. Het bekendste voorbeeld is De Apostelhoeve net ten zuiden van Maastricht, waar de familie Hulst in 1970 een van eerste wijngaarden aanplantte. Dankzij het microklimaat op de Louwberg, beschut tegen de noordwestenwind, behoort De Apostelhoeve nog steeds tot de beste Nederlandse wijnproducenten.

Wijnbouw in Limburg, en ook wel iets noordelijker, is overigens geen nieuw verschijnsel. In de middeleeuwen groeiden behoorlijk wat wijnplanten in de dalen langs de Maas, de Geul en Jeker. Ook op De Apostelhoeve werd tot in de zestiende eeuw wijn gemaakt. Toen het bier lekkerder en beter houdbaar werd, verloren de Limburgse wijnbouwers de concurrentieslag.

Wijnbouw boven de rivieren

Limburg is nog altijd goed voorzien van wijngaarden, maar inmiddels is er wijnbouw in heel Nederland, tot op de Waddeneilanden aan toe. De afgelopen jaren heeft de Nederlandse wijnbouw een hoge vlucht genomen. Tien jaar geleden bestonden er nog maar zeven professionele wijngaarden, twee jaar geleden waren dat er ongeveer zestig en dit aantal is op dit moment alweer meer dan verdubbeld.

Volgens Dik Beker, voorzitter van de Commissie Commerciële Wijnbouw van het Wijngaardeniersgilde en sinds 2004 zelf wijnbouwer op zijn Betuws Wijndomein in Erichem, zijn er in Nederland ongeveer honderdvijftig commerciële wijngaardeniers. “Dan tel ik de hobbyisten niet mee”, zegt hij. “Het zijn wijnbouwers met een wijngaard groter dan 1000 m2. Er zijn ongeveer honderd wijngaardeniers met meer dan een hectare wijngrond, voor wie de wijn op zijn minst een neveninkomen oplevert. In Nederland is ruim tweehonderd hectare min of meer professionele wijnbouw.”

Oogsten op Wijngoed Montferland in Gelderland

Als we uitgaan van een gemiddelde opbrengst van 4000 liter per hectare zullen over een paar jaar ongeveer een miljoen flessen wijn per jaar worden geproduceerd. Omdat veel wijngaarden relatief nieuw zijn en jonge wijnplanten de eerste drie à vier jaar nog niet geschikt zijn voor wijn, ligt de opbrengst nu nog rond de 500.000 liter. De grootste wijngaard in Nederland (De Kleine Schorre) heeft acht hectare tot zijn beschikking. Gemiddeld is een Nederlandse wijngaard tussen de een en de drie hectare groot.

Zelf heeft Dik Beker een wijngaard van 4,3 hectare. Die omvang mag dan commercieel heten, Dik verbouwt daarnaast nog altijd graan en suikerbieten en heeft ook nog een inkomen als milieuadviseur. Dik: “Ik ben bezig om een eigen wijnkelder te bouwen. Mijn productie is nog laag. Over een paar jaar hoop ik met zestien-, zeventienduizend flessen per jaar met wijn mijn brood te verdienen.”

Nieuwe rassen, nieuwe kansen

Er wordt wel eens gedacht dat klimaatverandering de oorzaak is van het sterk toegenomen Nederlandse wijnareaal, maar het zijn nieuwe druivenrassen die de wijnbouw de laatste vijf à tien jaar een impuls hebben gegeven. Witte druiven zoals Johanniter, Merzling, Seyval Blanc, Bianca en Solaris, en blauwe druiven als Regent, Rondo, Leon Millot en Florental worden veel eerder rijp, zodat ze boven de rivieren kunnen voor het maken van wijn kunnen worden geteeld.

De Limburgse wijngaarden kunnen uit de voeten met de klassieke druivenrassen die het ook al eeuwen goed in de koelere wijnstreken in Duitsland en Noord-Frankrijk, zoals Pinot Blanc, Riesling, Müller Thurgau en Pinot Noir. De wijngaarden boven de rivieren moeten het hebben van de nieuwe rassen. Dit zijn zogenoemde hybriden, kruisingen van Europese druivenrassen (vitis vinifera) met in het wild groeiende Amerikaanse rassen (daar zijn er meerdere van, bijvoorbeeld vitis labrusca), die resistent is tegen meeldauw.

Dik Beker: “Ze zijn in Duitsland en Zwitserland ontwikkeld met als doel druiven te krijgen die beter bestand zijn tegen meeldauw. Dat is een schimmelziekte die bestreden wordt met een mengsel van zwavel en koper. Vooral in Duitsland, waar de EKO-wijnbouw sterk in opkomst is, wordt veel onderzoek gedaan naar rassen die minder vatbaar zijn voor meeldauw. De tolerantie tegen meeldauw is in ons belang, maar het is de snelle rijping die het mogelijk maakt om in heel Nederland wijndruiven te verbouwen. Mijn Johanniter was vorig jaar rijp op 23 oktober, Solaris zat op 9 september al boordevol suiker. Een klassieke druif als Riesling of Cabernet Sauvignon krijgt boven de rivieren geen kans om rijp te worden.”

Mottenballen en natte hond

Amerikaanse druivenrassen zijn een heel andere tak van de druivenfamilie. De wijn ervan is niet eens lekker. “Die ruikt naar mottenballen en smaakt naar een natte hond”, zegt Jan Oude Voshaar van Wijngaard Wageningse Berg. De eerste hybriden hadden nog iets van die vieze smaakjes. De nieuwe kruisingen hebben daar echter geen last meer van. “Hybriden worden talloze malen teruggekruist met de klassieke Europese rassen om de slechte smaak eruit te krijgen. Daar is men al bijna honderd jaar geleden mee begonnen. Zo is de resistentie tegen meeldauw gebleven, de slechte eigenschappen zijn verdwenen.”

De succesvolle nieuwe druivenrassen zijn vanaf eind jaren negentig beschikbaar gekomen. Regent, Johanniter, Merzling en Solaris zijn de bekendste. En er komen nog steeds nieuwe bij. “Ze worden steeds beter”, weet Jan Oude Voshaar. ”Cabernet Cortis bijvoorbeeld smaakt als de beroemde Cabernet Sauvignon. Een fantastische druif. Pinotin, een kruising met Pinot Noir, is ook veelbelovend.”

Agrotoerisme en kerstpakketten

Toch zal de Nederlandse wijnbouw altijd te kleinschalig zijn om te kunnen concurreren met de grote wijnlanden. De productiekosten zijn te hoog, mede door de hoge grondprijs en de hoge arbeidskosten. “Wij verkopen wijn van De Kleine Schorre uit Zeeland vanaf elf euro”, vertelt Piet Thiellier, vinoloog en eigenaar van Bacchus Wijnhuis in Haarlem. “Het is goede wijn, maar hij is aan de dure kant. Mensen kopen het uit nieuwsgierigheid of om cadeau te doen. Het is leuk dat er Nederlandse wijn bestaat.”

Dik Beker: “Het zal altijd beperkt blijven tot een lokale afzet, het is een streekproduct. Agrotoerisme is een belangrijke inkomstenbron. Ik verkoop de meeste wijn tijdens rondleidingen en open dagen. Plaatselijke restaurants hebben het op de kaart en lokale bedrijven hebben vorig jaar heel wat van mijn wijn in hun kerstpaketten gestopt.”

Kleinschalig of niet, de Nederlandse wijnbouw is een volwaardige commerciële bedrijfstak geworden. Daarbij staan de ontwikkelingen bepaald niet stil. Er wordt nog volop geëxperimenteerd met nieuwe druivenrassen en biologische teeltmethoden. Het Ministerie van Landbouw heeft 120.000 euro beschikbaar gesteld voor onderzoek naar biologische teeltmethoden en bestrijdingsmiddelen. Dik Beker: “De Nederlandse wijnbouw is nu al de meest milieuvriendelijke die er is. Wij hebben het hoogste percentage biologische wijnbouw ter wereld, namelijk 20%, terwijl in Duitsland en Frankrijk slechts 2 à 3% van de wijnboeren biologisch werkt. Ook in eigen land is de wijnbouw de landbouwsector met het hoogste percentage bioboeren.”

Nederlandse wijnsuccessen

Nederlandse wijn wint niet alleen terrein, hij valt ook steeds beter in de smaak. Zo zette Air France-KLM de ‘Schouwen D(r)uiveland Blanc’ van Wijnhoeve De Kleine Schorre in Zeeland op de wijnkaart in de Business Class. Dezelfde eer was ook gegund aan de witte wijn van Wijngaard De Linie uit Made.
Ook Wijngaard Hof van Twente in Bentelo gooit hoge ogen. De rosé won al tweemaal de publieksprijs tijdens het drukbezochte proefevenement Rosé aan Zee in Zandvoort.
Tijdens de jaarlijkse keuring van Nederlandse wijnen verdiende Wijngaard Wageningse Berg vorig jaar zeven van de zeventien medailles. Drie daarvan gingen naar wijnen van Jan en Els Oude Voshaar. Dik Beker van Betuws Wijndomein veroverde twee zilveren medailles met wijnen die in de ’kelder’ van Jan Oude Voshaar waren gemaakt, evenals Wijnhoeve De Colonjes in Groesbeek.

Zelf kijken

Een mooi overzicht is te vinden in het boek ‘Wijnroutes – Op de fiets langs wijngaarden in Nederland en België’ van Petra Davids, Pearson Education, isbn 978-90-430-1255-3, €17,95.
Wandelen door het land van de Nederwijn (en proeven natuurlijk) kan ook, kijk maar eens op www.wijnwandeltochten.org of www.limburgsewijn.info.

Prijswinnaars van 2008

Tijdens de jaarlijkse Nationale Wijnkeuring van de Nederlandse wijnen kregen op zondag 21 september 2008 in Kasteel Groeneveld te Baarn vijf wijnen een zilveren medaille: van De Houterd in Schijndel, St. Martinus in Vijlen, Betuws Wijndomein in Erichem, de Achterhoekse Wijnbouwers in De Achterhoek en wijngaard De Linie in Made.

LinkedInFacebookPinterestEmailDeel dit!

Leave a Reply

Spam Protection by WP-SpamFree

de nieuwste wijnboeken

© 2014 Sjakes.com. Inloggen

web analytics
- Designed by Crystina creates & Gabfire Themes